設定:Aの初速度の向きを正とします。
\(m_A = 2.0\) kg, \(v_A = +4.0\) m/s, \(m_B = 1.0\) kg, \(v_B = -6.0\) m/s, \(e = 0.50\)
運動量保存則:
$$m_A v_A + m_B v_B = m_A v_A' + m_B v_B' \quad \Rightarrow \quad 2.0 \times 4.0 + 1.0 \times (-6.0) = 2.0\,v_A' + 1.0\,v_B'$$ $$2.0\,v_A' + v_B' = 2.0 \quad \cdots (1)$$反発係数の式:
$$e = -\frac{v_A' - v_B'}{v_A - v_B} \quad \Rightarrow \quad 0.50 = -\frac{v_A' - v_B'}{4.0 - (-6.0)} \quad \Rightarrow \quad v_A' - v_B' = -5.0 \quad \cdots (2)$$連立:(2)より \(v_A' = v_B' - 5.0\)。これを(1)に代入します:
$$2.0(v_B' - 5.0) + v_B' = 2.0 \quad \Rightarrow \quad 3.0\,v_B' - 10.0 = 2.0 \quad \Rightarrow \quad v_B' = 4.0 \text{ m/s}$$ $$v_A' = 4.0 - 5.0 = -1.0 \text{ m/s}$$運動量保存 + 反発係数の式で2つの未知速度を決定する。正の向きを統一し、速度の符号に注意。
衝突前の運動エネルギー:
$$K_{\text{前}} = \frac{1}{2}m_A v_A^2 + \frac{1}{2}m_B v_B^2 = \frac{1}{2}\times 2.0 \times 4.0^2 + \frac{1}{2}\times 1.0 \times 6.0^2 = 16 + 18 = 34 \text{ J}$$衝突後の運動エネルギー:
$$K_{\text{後}} = \frac{1}{2}m_A v_A'^2 + \frac{1}{2}m_B v_B'^2 = \frac{1}{2}\times 2.0 \times 1.0^2 + \frac{1}{2}\times 1.0 \times 4.0^2 = 1.0 + 8.0 = 9.0 \text{ J}$$失われた力学的エネルギー:
$$\Delta E = K_{\text{前}} - K_{\text{後}} = 34 - 9.0 = 25 \text{ J}$$\(e = 1\)(弾性衝突)のとき力学的エネルギーは保存されます。\(e\) が小さくなるほどエネルギー損失は大きく、\(e = 0\)(完全非弾性衝突)で損失が最大になります。
重心系で見ると、損失エネルギーは \(\Delta E = \frac{1}{2}\mu v_{\text{rel}}^2 (1 - e^2)\) で表されます(\(\mu\) は換算質量、\(v_{\text{rel}}\) は相対速度)。
\(e < 1\) の衝突では力学的エネルギーが失われる。\(\Delta E = E_{\text{after}} - E_{\text{before}} < 0\)。\(e = 1\) のみエネルギー保存。