設定:焦点距離 $f = 18$ cm($R = 36$ cm)の凹面鏡の前方 $a = 54$ cm に物体を置く。
(1) 像の位置:球面鏡の公式 $\dfrac{1}{a} + \dfrac{1}{b} = \dfrac{1}{f}$ に $a = 54$ cm、$f = 18$ cm を代入:
$$\frac{1}{54} + \frac{1}{b} = \frac{1}{18}$$ $$\frac{1}{b} = \frac{1}{18} - \frac{1}{54} = \frac{3 - 1}{54} = \frac{2}{54} = \frac{1}{27}$$ $$b = 27 \text{ cm}$$(2) 倍率:
$$m = \frac{b}{a} = \frac{27}{54} = 0.50$$$b > 0$ なので実像。倍率 0.5 なので倒立で物体の半分の大きさです。
(3) 凸面鏡の場合($f = -18$ cm):同じ物体位置 $a = 54$ cm で公式に代入:
$$\frac{1}{54} + \frac{1}{b} = \frac{1}{-18}$$ $$\frac{1}{b} = -\frac{1}{18} - \frac{1}{54} = \frac{-3 - 1}{54} = -\frac{4}{54} = -\frac{2}{27}$$ $$b = -\frac{27}{2} = -13.5 \text{ cm}$$$b < 0$ なので鏡の裏側に虚像。倍率は:
$$|m| = \frac{|b|}{a} = \frac{13.5}{54} = 0.25$$正立・縮小の虚像です。
球面鏡では以下の符号規約が一般的です:
球面鏡の公式はレンズの公式と同じ $\dfrac{1}{a} + \dfrac{1}{b} = \dfrac{1}{f}$。焦点距離 $f = R/2$。凹面鏡は $f > 0$、凸面鏡は $f < 0$ で使い分ける。